سلامت سم، نتیجه تعامل تغذیه، سلامت شکمبه، محیط و مدیریت دام است.لنگش یکی از مشکلات مهم سلامت و رفاه گاوهای شیری است که میتواند با درد، کاهش تحرک، افت مصرف خوراک و کاهش عملکرد اقتصادی گله همراه باشد. اگرچه بسیاری از دامداران لنگش را صرفاً یک مشکل مربوط به سم میدانند، سلامت این بافت به عوامل متعددی از جمله تغذیه، متابولیسم، شرایط جایگاه و مدیریت دام بستگی دارد. (Langova et al., 2020)
مخمر زنده Prody Live Cell | مخمر دامی
بافت شاخی سم از پروتئینهای کراتینی تشکیل شده است و برای رشد و استحکام مناسب به تأمین کافی مواد مغذی نیاز دارد. اختلالات تغذیهای و متابولیکی، بهویژه در دوره انتقال و اوایل شیردهی، میتوانند خطر آسیبهای مرتبط با سم را افزایش دهند. (Langova et al., 2020)
جیرههای پرانرژی که بهدرستی تنظیم نشدهاند، بهخصوص در صورت کاهش فیبر مؤثر و افزایش کربوهیدراتهای سریعالتخمیر، میتوانند خطر اسیدوز شکمبه را افزایش دهند. ارتباط میان اسیدوز، التهاب بافتهای سم و بروز برخی اختلالات سم در مطالعات مختلف بررسی شده است، هرچند شدت این ارتباط به شرایط جیره و عوامل مدیریتی بستگی دارد. (Lean et al., 2013; Langova et al., 2020)
نقش مواد معدنی در استحکام سم
روی، مس و منگنز در فعالیت آنزیمهای مرتبط با تشکیل کراتین، حفظ تعادل اکسیداسیون و احیای سلولی و رشد بافت شاخی سم نقش دارند. تأمین کافی این عناصر میتواند به حفظ کیفیت سم کمک کند، اما اثر آنها به وضعیت مواد معدنی گله، ترکیب جیره و سایر عوامل مدیریتی وابسته است. (Langova et al., 2020; Zhuang et al., 2026)
روی در تشکیل و نگهداری بافت شاخی اهمیت دارد و مس در بلوغ کراتین و ایجاد پیوندهای ساختاری میان الیاف آن مشارکت میکند. بنابراین، کمبود یا فراهمی زیستی ناکافی این عناصر میتواند زمینه را برای کاهش استحکام سم فراهم کند. (Langova et al., 2020)
بیوتین یا ویتامین B7، کوفاکتور آنزیمهای متعددی در متابولیسم اسیدهای چرب و پروتئینهاست و در فرایند کراتینیزاسیون نقش دارد. مطالعات نشان دادهاند که مکملسازی بیوتین در برخی گلههای گاو شیری میتواند با بهبود کیفیت بافت شاخی و کاهش برخی ضایعات سم همراه باشد، هرچند همه مطالعات نتایج یکسانی گزارش نکردهاند. (Langova et al., 2020; Lean & Rabiee, 2011)
در یک فراتحلیل از مطالعات تغذیهای، مصرف بیوتین با افزایش متوسط تولید شیر همراه بود و شواهدی از بهبود برخی شاخصهای سلامت سم مشاهده شد، اما پژوهشگران بر نیاز به مطالعات دقیقتر برای تعیین میزان و شرایط اثرگذاری آن تأکید کردند. (Lean & Rabiee, 2011)
متیونین و سیستئین؛ اسیدآمینههای سازنده کراتین
متیونین و سیستئین، دو اسیدآمینه حاوی گوگرد، در ساختار پروتئینهای کراتینی سم نقش دارند. سیستئین با ایجاد پیوندهای دیسولفیدی میان زنجیرههای کراتین به استحکام ساختار شاخی کمک میکند؛ از این رو، تأمین متعادل اسیدآمینهها در جیره برای رشد مناسب سم اهمیت دارد. (Langova et al., 2020)
با این حال، نمیتوان از این نقش ساختاری نتیجه گرفت که افزایش متیونین بهتنهایی لنگش را درمان میکند؛ شواهد مربوط به تأثیر مستقیم مکمل متیونین بر کیفیت سم محدود و وابسته به نوع مکمل و شرایط تغذیهای گله است. (Langova et al., 2020)
میزان کل مواد معدنی موجود در جیره تنها یکی از عوامل تعیینکننده وضعیت تغذیهای دام است و فراهمی زیستی منبع، تداخلات جیره و نیازهای واقعی گاو نیز باید در نظر گرفته شوند. در مطالعات انجامشده روی منابع آلی روی، مس و منگنز، برخی بهبودها در شاخصهای سلامت سم و وضعیت آنتیاکسیدانی مشاهده شده است، اما این نتایج به معنی برتری قطعی تمام منابع آلی در همه گلهها نیست. (Zhao et al., 2015; Osorio et al., 2016)
یک مطالعه در گاوهای شیری اوایل شیردهی نشان داد که جایگزینی منابع سولفاته روی، مس و منگنز با منابع کیلاته با بهبود سختی سم و برخی شاخصهای وضعیت آنتیاکسیدانی همراه بود. با این حال، چنین یافتههایی باید در کنار سایر شواهد و شرایط گله تفسیر شوند. (Zhao et al., 2015)
یک برنامه تغذیهای مناسب برای سلامت سم باید بر پایه جیره متعادل، تأمین کافی مواد معدنی و ویتامینها، کنترل خطر اسیدوز شکمبه و پایش مصرف خوراک تنظیم شود. در کنار این اقدامات، حفظ بهداشت و خشکی مناسب محیط، مدیریت کف سالن، اصلاح بهموقع سم و تشخیص زودهنگام ضایعات برای کاهش خطر لنگش ضروری هستند. (Langova et al., 2020; Lean et al., 2013)
سلامت سم نتیجه همکاری چندین عامل در بدن و محیط دام است و تغذیه مناسب یکی از پایههای اصلی این فرایند محسوب میشود. تأمین متعادل روی، مس، منگنز، بیوتین و اسیدآمینههای حاوی گوگرد، همراه با مدیریت صحیح شکمبه و جایگاه، میتواند به حفظ کیفیت بافت شاخی و کاهش خطر برخی اختلالات سم کمک کند. (Langova et al., 2020; Zhuang et al., 2026)
مخمر زنده Prody Live Cell | مخمر دامی
منابع
• Langova, L., Novotna, I., Nemcova, P., Machacek, M., Havlicek, Z., Zemanova, M., & Chrast, V. (2020). Impact of Nutrients on the Hoof Health in Cattle. Animals, 10(10), 1824. متن مقاله
• Lean, I. J., & Rabiee, A. R. (2011). Effect of feeding biotin on milk production and hoof health in lactating dairy cows: A quantitative assessment. Journal of Dairy Science, 94(3), 1465–1476. متن مقاله
• Lean, I. J., Westwood, C. T., Golder, H. M., & Vermunt, J. J. (2013). Impact of nutrition on lameness and claw health in cattle. Livestock Science, 156(1–3), 71–87. متن مقاله
• Zhao, X.-J., Li, Z.-P., Wang, J.-H., Xing, X.-M., Wang, Z.-Y., Wang, L., & Wang, Z.-H. (2015). Effects of chelated Zn/Cu/Mn on redox status, immune responses and hoof health in lactating Holstein cows. Journal of Veterinary Science, 16(4), 439–446. متن مقاله
• Osorio, J. S., Batistel, F., Garrett, E. F., Elhanafy, M. M., Tariq, M. R., Socha, M. T., & Loor, J. J. (2016). Corium molecular biomarkers reveal a beneficial effect on hoof transcriptomics in peripartal dairy cows supplemented with zinc, manganese, and copper from amino acid complexes and cobalt from cobalt glucoheptonate. Journal of Dairy Science, 99(12), 9974–9982. متن مقاله
• Zhuang, H., et al. (2026). Trace elements as strategic determinants of dairy cattle claw health: A targeted narrative review. Journal of Trace Elements and Minerals, 16, 100286. متن مقاله